باستان­شناسی سیستان قسمت سوم/رضا مهرآفرین

باستان­شناسی سیستان (بخش 3)

حوزه قرقری

مساحت این حوزه بالغ بر 664 کیلوکتر مربع می­گردد که از این مقدار حدود 8/55 درصد، معادل 371 کیلومتر مربع در خاک ایران و 2/44 درصد آن (293 کیلومتر) در خاک افغانستان قرار دارد (نقشه شماره 1). قسمت اعظم این حوزه را دریاچه هامون پوزک و دشت­های سیلابی فرا گرفته است و تنها در قسمت­های جنوبی آن روستاهای پراکنده با جمعیت اندک زندگی می­کنند. روستاهای مهم بخش ایرانی این حوزه عبارتند از: قرقری، گمشاد، تخت شاه، پکیر محمود، ریگ موری، آسک (آس باد)، ده هیبت، صدف سنچولی و کیخا .

از حیث وسعت و جمعیت بزرگترین روستای این حوزه، قرقری است. از این رو نام حوزه قرقری برگرفته از نام این روستا می­باشد.

پس از پیمایش میدانی که به صورت سیستماتیک در حوزه قرقری به عمل آمد تعداد 57 محوطه در این حوزه شناسایی گردید. از نکات قابل توجه در زمینه استقرارهای باستانی این حوزه، عدم وجود حتی یک محوطه باستانی پیش از تاریخ در آن است. محوطه­های استقراری در حوزه فوق از دوره اشکانی آغاز می­گردد و نسبتا تا اواخر دوره ساسانی ادامه پیدا می­کند. استقرارهای مجدد حوزه قرقری از سده ششم هجری قمری آغاز می­گردد و تا زمان حال استمرار دارد.

مهم­ترین محوطه­های باستانی حوزه قرقری عبارتند از: تپه کوشک، مجموعه تپه­های سهرابک، لورگ زیری کهنه، تپه طفلان، مجموعه تپه­های چهارشهر، دوازده امام، مجموعه تپه­های رضاخان.

ترکیب­بندی محوطه­های باستانی حوزه قرقری از نظر زمانی و تعداد بدین ترتیب است:

1-محوطه­هایی که دارای آثار سکونتی در دو دوره تاریخی (اشکانی – ساسانی) و اسلامی می­باشند (7 محوطه)

2-محوطه­هایی که دارای آثار سکونتی دوره تاریخی می­باشند (8 محوطه)

3-محوطه­هایی که دارای آثار سکونتی دوره اسلامی می­باشند (42 محوطه)

حوزه قرقری

ساحل گمشاد در هامون پوزک. تپه زیری 

تپه مسجد اسلامی در مجاورت ده اربابی

تپه سهرابک. ده اربابی

کوره و محوطه های باستانی آس حاجی

تپه مجاور روستای قلک

زیارت حضرت ابوالفضل ده کیخا – ده رضاخان

زیارت حضرت ابوالفضل

حصیربافی در روستای ملاعلی