تركيبات آمفتاميني (شيشه) انواع مختلفي از داروهاي اعتيادآور هستند كه مستقيما روي مغز اثر گذاشته باعث بروز عوارض جسمي و رواني فراواني مي‌شود كه در نهايت مي توانند فرد را در معرض بسياري از مشكلات فردي، خانوادگي و اجتماعي قرار دهند كه يكي از مهمترين اين مشكلات ابتلاي به اچ آي وي است.
شيوع مصرف تركيبات آمفتاميني و روانگردان (شيشه) در جهان روزبه‌روز گستردهتر شده و به جرأت مي‌توان گفت مصرف اين مواد در حال حاضر از مصرف كوكائين و مشتقات ترياك بيشتر شده است است.
براساس گزارش ستاد مبارزه با مواد مخدر شيوع مصرف مواد محرك آمفتاميني در سال 2010 بين 3/0 تا 3/1 درصد جمعيت 15 تا 64 ساله در جهان معادل 14 تا56 ميليون نفر مي باشد. مصرف تركيبات آمفتاميني در سال 2010 (45 تن) نسبت به سال 2008 (22 تن) در دنيا افزايشي بيش از 2 برابر داشته است كه اين افزايش عمدتا در مكزيك و شرق و جنوب شرق آسيا بوده است. افزايش مصرف اين تركيبات در اين مدت در اروپا در جمهوري چك، فنلاند، فرانسه، آلمان و... نيز گزارش شده كه بيشتر از همه در كشور سوئد و تركيه بوده است.
مصرف اين ماده نسبت به مصرف مواد مخدر مانند ترياك و هروئين در چند سال اخير در ايران نيز افزايش چشمگيري داشته است.
وضعيت توليد و توزيع تركيبات آمفتاميني با هروئين و ترياك بكلي متفاوت است. توليد و كشت خشخاش نياز به شرايط اقليمي و خاك مناسب دارد در حالي كه تركيبات آمفتاميني در هر جايي كه مواد اوليه آن‌ها وجود داشته باشد قابل توليد هستند. افدرين و پسودوافدرين (داروهايي كه براحتي در داروخانه ها در دسترس مي باشند) بيشترين مواد پيش ساز تركيبات آمفتاميني هستند.
مصرف مواد محرك و روانگردان بروز رفتارهاي پرخطر منجر به ابتلا به اچ آي وي/ ايدز را به شدت افزايش مي دهد. بسياري از مطالعات انجام شده تا‌كنون ارتباط بين استفاده از تركيبات آمفتاميني و HIV را نشان داده‌اند. در اكثريت موارد، استفاده‌كنندگان از اين مواد از روش‌هاي غيرتزريقي استفاده مي‌كنند ولي عليرغم اين امر ابتلاي HIV در آن‌ها بيشتر است. توجه داشته باشيم ارتباط HIV و مصرف آمفتامين در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي پيشرفته از يك الگو تبعيت نمي‌كند و مي‌تواند در كشورهاي در حال توسعه مخرب‌تر باشد. راه غالب استفاده از تركيبات آمفتاميني غيرتزريقي(عمدتا استنشاق داخل بيني، دود كردني و حتي استفاده از آن‌ها به صورت داخل مقعدي) است. اما استفاده تزريقي در حال توسعه است بخصوص در ميان افراد با رفتارهاي جنسي پرخطر و محافظت نشده.
به طور كلي 3 الگوي متفاوت مصرف در رابطه با مواد محرك آمفتاميني و روانگردان در جامعه وجود دارد:
1- استفاده ابزاري با مقاصد شيادانه (تبليغ جهت كاهش وزن در آرايشگاه هاي زنانه، افزايش تمركز و خستگي كمتر براي دانش آموزان، دانشجويان و رانندگان و ...)
2- استفاده تفريحي (مهمانی‌ها و پارتی‌ها و مجامع تفریحی)
3- استفاده مزمن
مواد محرك آمفتاميني باعث تند شدن فعاليت دستگاه عصبي مي شوند. اين مواد وقتي در مقادير زياد مصرف شود مي توانند منجر به خشونت، توهم و جنون (سايكوز) شود. برخلاف تصور عموم قدرت اعتيادزايي شيشه از هر ماده مخدر، محرك و روانگردان ديگر بيشتر است.
متاسفانه اکثر قربانیان این مواد جوان بوده و عموم استفاده کنندگان بخصوص آن ها که مدت طولانی از این مواد مصرف کرده اند به این باور نرسیده اند که مصرف این مواد می تواند منجر به عوارض جدي و برگشت ناپذير جسمي و رواني گردد.
دكتر مريم سرگلزايي مقدم
كارشناس كاهش آسيب اداره كنترل ايدز و بيماري هاي آميزشي
مركز مديريت بيماري هاي واگير – وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي