این کتاب بیوگرافی سرطان است؛ بیماری که از دیرباز همواره انسان را تهدید به مرگ کرده است و قرنها بیماری مرموزی به حساب میآمده؛ اما امروزه به صورت عاملی کشنده و به تعبیری طاعون نسل ما شناخته میشود. آیا روزی این بیماری درمان خواهد شد؟
سرطان یک بیماری نیست؛ بلکه مجموعهای از بیماری هاست که بنا به ویژگی مشترکشان در رشد بی رویه سلولها، سرطان نامیده می شوند. ورای وجوه مشترک بیولوژیکی، برای این که یک روایت واحد از سرطان را بتوان بیان و توجیه کرد، لازم است نقش موضوعات عمیق سیاسی و فرهنگی- اجتماعی در ایجاد اشکال متفاوت سرطان بررسی شود. در این نوشتار، روند کلی این بیماری در تاریخ چهار هزار ساله‌ي آن بررسی میشود.
**
سرطان چه قدر قدیمی است؟ ریشه‌ي جدال با سرطان کجاست؟ در این مبارزه کجا ایستاده ایم؟ چه‌گونه به این جا رسیده ایم و آیا پایانی برای آن وجود دارد؟ آیا امکان پیروزی در چشم انداز آینده دیده میشود؟
برای پاسخ دادن به این پرسشها و برای شکل دادن به این بیماری که شکلش دائما در حال تغییر است، باید در تاریخ کند و کاو کرد. باید از گذشته استفاده کرد تا بتوانیم شرایط امروز را توصیف کنیم. خشم و انزوای یک زن سی و شش ساله با سرطان پیش‌رفته را، در پژواک ناله‌ي "آتوسا" ملکه‌ي ایران زمین باید دید که سینهاش را با پارچهای میپوشاند تا از دید اطرافیان پنهان کند؛ و سپس از سر خشم احتمالاً از بردهای میخواهد تا با شمشیر سینهاش را قطع کند. فرد بیماری که در شکمش توده‌ي سرطانی دارد، بی ملاحظه میخواهد آن را از بدنش جدا کند. خاطره‌ي جراح بی باک قرن نوزدهم ویلیام هالستد که تومورهای سرطانی را همراه با ناحیه‌ي وسیع‌تری از بافت سالم جراحی میکرد؛ چون معتقد بود که هر چه جراحی بزرگ‌تر باشد، درمان بهتر است.
ورای همه‌ي این مسائل پزشکی، فرهنگی، سیاسی، تصورات و استعارات در طول قرنها، نوع دریافت بیولوژیکی ما از این بیماری بسیار تعیین کننده است. دریافت هایی که هر دهه تغییر میکنند. سرطان چنان که ما امروزه میدانیم، بیماری است که با رشد مهارناشدني یک سلول اتفاق میافتد. این رشد بی رویه در اثر موتاسیونها صورت میگیرد. موتاسیون، تغییر یا اختلال در DNA ژنهایی است که در رشد سلول نقش دارند. در یک سلول نرمال شبکه‌ي قدرتمندی از ژنها وجود دارند که تقسیم سلولی و مرگ سلولی را کنترل می کنند. در سلول سرطانی این شبکه از ژنها در اثر موتاسیون آسیب میبینند و نمیتوانند رشد و تقسیم سلول را کنترل کنند. صورت مسأله به نظر ساده میآید؛ رشد بدون مانع (ترمز) سلول در قلب این بیماری پیچیده قرار دارد. این مطلب ساده نشانگر این است که چه قدر رشد سلولی اهمیت دارد. تقسیم سلولی به موجود زنده اجازهی رشد، سازگاری، ترمیم، تعمیر و زندگی میدهد. اگر نظم تقسیم سلولی به هم بریزد، سلول سرطانی اجازه‌ي رشد، تکثیر، سازگاری، تعمیر، ترمیم، و زندگی پیدا میکند اما به قیمت زندگی ما. سلولهای سرطانی سریع‌تر رشد میکنند و با محیط اطرافشان سازگارتر میشوند؛ آن‌ها به‌عبارتی از ما بهترانند.
رمز مبارزه با سرطان در یافتن راهی است که یا بتوان از این موتاسیون ها در سلول های مستعد جلوگیری کرد و یا به ابزاری دست یافت تا ضمن حذف سلولهای آسیب دیده، آسیبی نیز به سلولهای سالم بدن وارد نشود. رشد سلولهای سرطانی و رشد نرمال سلول های سالم به لحاظ ژنی چنان به هم گره خوردهاند که جدا کردنشان بزرگ‌ترین مسئلهای است که نسل بشر تا کنون با آن روبرو بوده است. سرطان در درون ژن های ما جا گرفته است. این عوامل در بدن ما بیگانه نیستند؛ بلکه این ژنها پیش از آن که سرطانی شوند، برای رشد و فعالیت های بیولوژیکی بدن ما لازم و حیاتی هستند. سرطان مُهرش را بر جامعه ما حک کرده است. هم زمان با افزایش عمر، سرطان هم گسترش می یابد؛ چرا که این تغییرات ژنی سرطان زا به مرور زمان انباشته می شوند. به عبارت دیگر سرطان با سن افراد ارتباط مستقیم دارد. همان‌طور که ما به دنبال عمر جاودان هستیم، سلول سرطانی هم به دنبال جاودانه زیستن است.
باید دید که نسل های آینده دانشمندان و پژوهشگران ما چگونه رشد نرمال سلولها را از رشد سرطانی سلولها جدا می کنند. چنانکه بیولوژیست قرن بیستم، هالدن میگوید: مسیر علم عجیب و غریب تر از آن است که بتوانیم تصور کنیم. اما داستان به هر گونه رقم بخورد، تخم گذشته را در خود خواهد داشت. داستان سرطان، داستان اختراعات، سرسختی ها و تلاش های خستگی ناپذیر است در برابر یک دشمن نابکار و بی رحم. داستان همچنین می تواند داستان بی توجهی، سهل انگاری، غرور، تعبیر غلط، امید بیجا، بزرگ کردن یا کوچک پنداشتن مسائل در برابر بیماری باشد که سه دهه پیش گمان میرفت در چند سال قابل درمان باشد، در حالی که چنین اتفاقی رخ نداد.
این کتاب علاوه بر بیوگرافی سرطان چکیده ای از بیوگرافی نویسنده کتاب و داستان خود او با سرطان هم است که چکونه به موازات تازه ترین تحفیفات بین المللی، خود تازه ترین روشها را برای مبارزه با این بیماری به کار می گیرد. با خواندن این کتاب خواننده نه تنها برای تمامی سئوالات خود پاسخی مناسب خواهدداشت بلکه به بسیاری از پرسش ها ی دیگران هم می تواند پاسخی در خور ارائه دهد. این کتاب با حضور نویسنده در زاهدان و زابل هم به همشهریان فرهیخته معرفی خواهد شد. با آرزوی تندرستی برای همه عزیزان.