یعقوب لیث صفاری عیاری از دیار سیستان بود که در سال 237 هـ.ق به مقابله با ظلم و فساد خلافت عباسی برخاست. وی پس از مقهور کردن خوارج و همراه نمودن مطوعه در سیستان طاهر دوم آخرین امیر طاهری و نماینده ی خلیفه را در خراسان از بین برد و سپس فارس را متصرف شد آنگاه مازندران و گیلان و خوزستان را تسخیر کرد و عزم بارگاه خلیفه نمود. معتمد خلیفه ی عباسی برای جلوگیری از پیشروی یعقوب به او پیشنهاد داد تا رسماً از طرف خلیفه طغارستان، سیستان و سند را در اختیار داشته باشد اما یعقوب که اکنون بخش عمده ای از سرزمین ایران را در اختیار داشت و نخستین دولت ملی پس از ورود اعراب به ایران را بنیاد نهاده بود به خلیفه جواب رد داد.
هم زمان با قیام یعقوب علی بن محمد علوی هم توانسته بود برده های سیاهپوستی را که از منطقه ی زنگبار برای خشکاندن باتلاق های منطقه ی بصره به کار اجباری گرفته می شدند را گرد خود جمع نموده به قیام وا دارد وی در سال 256 هـ. ق توانست اهواز را فتح کند. علی بن محمد علوی را به دلیل رهبری قیام زنگیان اصلاحاً صاحب زنج می گفتند.
با رسیدن یعقوب به خوزستان، علی بن محمد علوی به وی پیشنهاد نمود تا با یکدیگر متحد شده و خلیفه معتمد را براندازند. اما یعقوب این پیشنهاد را نپذیرفت و در سال 262 هـ.ق شهر واسط را تسخیر کرد و در نزدیکی دیرالعاقول با قوای خلیفه روبرو شد. فرماندهی سپاه عباسی با برادر خلیفه موفق بود. عدم اتحاد یعقوب با علی بن محمد علوی و عدم آشنایی به منطقه باعث شد تا موفق با باز کردن آب رودخانه بر روی سپاهیان یعقوب، وی را عقب براند، یعقوب به جندی شاپور عقب نشست خلیفه باز هم به یعقوب پیغام داد تا با وی همراهی کند و دریافت نشان خلیفه و دریافت سرزمین های بیشتر به سیستان باز گردد. پاسخ یعقوب بسیار کوبنده بود: از حرفه ی رویگری قصد جای بزرگان عجم کردم و به این مرتبه رسانیدم، اگر دست به گردن شاهد مراد آید مطلبی حاصل شده باشد والا آن حرفه ی رویگری و کشکینه ی جو به سلامت.
یعقوب فرصت رویارویی مجدد با خلیفه ی عباسی نیافت و در همان قرارگاه به مرض قولنج درگذشت.
علت عدم اتحاد یعقوب با علی بن محمد علوی را چند نکته ذکر کرده اند.
اول گفته اند که چون سپاهیان علی بن محمد بردگان سیاه بودند یعقوب کسر شأن خود می دانست که با آنان متحد شود. دوم گفته اند که چون در عقاید علی بن محمد علوی مبحث امامت علویان وجود داشت یعقوب نمی خواست امامت علی بن محمد علوی را بپذیرد. سوم گفته اند چون اکثریت سپاهیان یعقوب سنی بودند اما علی بن محمد علوی شیعه بود، یعقوب نگران آن بود که با این اتحاد بخشی از سپاه وی به خلیفه گرایش پیدا کنند و یا حداقل در جنگ با خلیفه عزمشان سست شود. در هر صورت اتحاد با علی بن محمد علوی می توانست یعقوب را به موفقیت غلبه بر خلیفه نزدیک کند.